Ryczałtem nazywamy pewną, z góry podaną, sumę, która jest identyczna dla wszystkich kolejnych m-cy. Ryczałt podatkowy zaś, to uproszczona metoda podatku, która naliczania nie uwzględnia podstawy wymiaru podatku.
W ryczałcie od przychodów księgowanych, podstawę opodatkowania stanowi dochód, który nie jest zmniejszony o koszty jego uzyskania. Taki sposób rozliczenia ma swoje minusy a także zalety. Do pierwszych uwzględnić możemy przede wszystkim to, że przy małych przychodach, taki rodzaj rozliczenia nie nie jest korzystny dla podatnika, który w takiej sytuacji ponosić będzie wyższe straty, niż korzyści. Minusem jest także brak możliwości rozliczania się wraz ze współmałżonkiem i niemożliwość odrzucenia tego sposobu rozliczania na rzecz innej podczas roku roku podatkowego. Dużymi zaletami są zaś sposobność prowadzenia uproszczonej księgowości a także wysokie korzyści osiągane przy małych wydatkach prowadzenia firmy.
Są jednak pewne utrudnienia, które nakłada prawo polskie (ustawa z dnia 20 listopada 1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (Dz. U. Nr 144, poz. 930 z późn. zm.)). Zapisy te tłumaczą, że ryczałtowcami mają możliwość być:
• Osoby fizyczne otrzymujące przychody z tytułu umowy podnajmu, poddzierżawy, najmu, dzierżawy lub podobnych umów,
• Osoby fizyczne, spółki cywilne i spółki jawne osób fizycznych, których przychód wynika z pozarolniczej działalności gospodarczej, którzy nie są zobowiązani do tworzenia pełnej księgowości oraz ich przychód nie był wyższy niż limit upoważniający do takiego wyboru (250 000 euro) lub też dopiero zaczynają prowadzenie działalności gospodarczej (w tym przypadku nie obowiązuje limit)
Ryczałtowcami nie będą natomiast:
• Producenci wyrobów podlegających opodatkowaniu podatkiem akcyzowym (odstępstwo stanowi wytwarzanie energii elektrycznej z odnawialnych źródeł energii),
• Odprowadzający podatek w formie karty podatkowej na zasadach opisanych w rozdziale 3,
• Osoby rozpoczynające działalność samodzielnie albo w spółce, jeśli w poprzednim roku podatkowym osoba taka albo minimum jeden ze współwłaścicieli, wykonywał czynności, które wchodzą w obręb działalności przedsiębiorstwa,
• Osoby fizyczne osiągające przychody z racji prowadzenia: aptek, niektórych wolnych zawodów (np. technicy dentystyczni, lekarze weterynarii, felczerzy, położne, nauczyciele,którzy dają lekcji na godziny, nie związani żadną umową, lekarze, lekarze stomatolodzy, pielęgniarki, tłumacze), lombardów, handlu częściami a także akcesoriami do pojazdów mechanicznych, działalności w zakresie kupna-sprzedaży wartości dewizowych,
• Osoby wykorzystujące okresowe zwolnienia z podatku dochodowego,
• W niektórych sytuacjach, także osoby podejmujące w roku podatkowym działalność po zmianie działalności (ze współmałżonkiem albo bez)
Od 20 maja 2010 roku zmianie uległy w pewnym stopniu reguły, dotyczące osób fizycznych, osiągających przychód z racji umowy podnajmu, dzierżawy, najmu, poddzierżawy lub podobnych umów (ustawa z dnia 18 marca 2010 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 75, poz. 473)). Obecnie podatnik, który zaczął taką działalność oraz chce zostać ryczałtowcem, składa deklarację na piśmie kierownikowi adekwatnego urzędu skarbowego, do dwudziestego dnia miesiąca kolejnego po m-cu, w którym uzyskał pierwszy przychód. Jeżeli przychód ten został osiągnięty w grudniu, ma on na to czas do końca roku podatkowego.